Հայ ազատամարտիկն իր ձեռքով գծեց Արցախի սահմանները.Արթուր Աղաբեկյան

Հունվարի 28-ը Հայաստանի Հանրապետության տոնացույցում նշվում է որպես Բանակի օր: Այս օրը ունի մեծ կարևորություն հայ ժողովուրդի համար, քանի որ մեր բանակն է մեր պետության ու ազգի գլխավոր պաշտպանը ու նրա հզորությունից է կախված բոլորիս ապագան: Օրվա կապակցությամբ «Ապառաժ»-ը զրուցել է ԼՂՀ փոխվարչապետ, ՀՅԴ անդամ, ՀՀ և ԼՂՀ պետական և ռազմական գործիչ, գեներալ-լեյտենանտ Արթուր Աղաբեկյանի հետ:

– Ինչպե՞ս եւ ի՞նչ հրամայականով ծնունդ առավ հայկական բանակը:

– Դեռ 1988թ, երբ Արցախի ժողովուրդը խաղաղ ցույցի էր դուրս եկել ու ակնկալում էր խորհրդային իշխանաություններից, որ վերջապես Արցախը կվերամիավորվի մայր Հայաստանին, նույն Խորհրդային Միության իշխանությունները դրդում էին ազերիներին, որպեսզի նրանք բռնությամբ ճնշեին Արցախյան շարժումը: Փառք Աստծո, այդ օրերին գտնվեցին անհատներ, թե Հայաստանում և թե Արցախում, որոնք հեռուն նայելով՝ ամենուր խոսում էին ինքնապաշտպանության մասին: Հենց այդ անհատներն էին /կարծում եմ՝ պատմությունը հետագայում անուն առ անուն կանդրադառնա նրանց/, որոնք ինքնապաշտպանական ջոկատների ստեծման ակունքներում էին: Հիշում եմ, որ 1988թ. աշնանը Արցախում արդեն կային ինքնապաշտպանական ջոկատներ: 1989թ, երբ ձեռքս ընկավ Նիկոլ Դումանի «Նախագիծ ժողովրդական ինքնապաշտպանության» գիրքը, ես հասկացա, որ մենք ճիշտ ճանապարհին ենք, քանի որ 1989թ. մենք արդեն ունեինք Նիկոլ Դումանի բնութագրած «մնայուն և ֆռռան ջոկատները»: Այս մնայուն և ֆռռան ջոկատները հետագայում դարձան հայկական Զինված ուժերի հիմքը:

Բանակաշինությունն ընթանում էր ինքապաշտպանությանը զուգահեռ: Մի կողմից անհրաժեշտ էր բանակային ստորաբաժանումների ձևավորումը, մյուս կողմից՝ ազերի օմոնականներին դիմակայումը: Այսպիսով, հայ ազատամարտիկը գծում էր Արցախի սահմանները:

Բազում պետություններ կազմավորման ընթացքում ձևավորել են Զինված ուժեր՝ զուտ դա ունենալու համար: Միգու՞ցե այդպես էլ այդ ուժերը չեն գործադրվել: Հայկական բանակը ստեղծման առաջին օրերից առ այսօր մնում է Հայաստանի և Արցախի լինելիության թիվ 1 երաշխավորը:

– Ինչպե՞ս որոշվեց հունվարի 28-ը հռչակել որպես Հայկական բանակի օր:

– Նախորդ տարիներին առիթներ ունեցել եմ այս հարցի շուրջ խոսելու. հիշում եմ, երբ քննարկում էինք, թե որ օրը պետք է հռչակվի հայկական բանակի օր, կային բազում առաջարկներ: Մի խումբ ազատամարտիկներ փորձում էին որպես բանակի օր առաջարկել սեպտեմբերի 20-ը՝ հատուկ գնդի ստեղծման օրը, սակայն Պաշտպանության նախարարությունը միանշանակ մերժեց այդ առաջարկը: Հետո առաջարկվեց Շուշիի ազատագրման օրը՝ մայիսի 9-ը, սահամանել որպես հայոց բանակի օր: Երբ այդ օրերի պաշտպանության նախարար Սերժ Սարգսյանի մոտ քննարկում էինք առաջարկները, նա առաջարկեց գտնել այդ օրերի ՀՀ կառավարության որոշումները: Արխիվը ուսումնասիրելուց հետո պարզվեց, որ 1992 թ. հունվարի 28-ին՝ կառավարության առաջին նիստում, որոշում է կայացվել ստեղծել Զինված ուժեր և նույն օրը հրապարակվել է պաշտպանության նախարար Վազգեն Սարգսյանի N1 և N01 հրամանները: Այս քննարկումից հետո պաշտպանության նախարարությունը հանդես եկավ առաջարկությամբ՝ ՀՀ տոների և հիշատակների մասին օրենքում որպես Հայկական բանակի օր հռչակել հունվարի 28-ը:

– Ըստ Ձեզ՝ ո՞րն է հայկական բանակի մարտունակության գլխավոր գրավականը:

– Հայկական բանակի զինվոր, թե սպա, շարքային թե գեներալ, գիտակցում է, որ օտարը չի երաշխավորելու իր ծնողի, իր ընտանիքի և վերջապես հայրենիքի անվտանգությունը: Հայ մարդը լավ գիտի, ինչու՞ չէ, իր մաշկի վրա զգացել է, որ եթե այսօր չունենայինք մարտունակ բանակ, աշխարհն այլ լեզվով կխոսեր ՀՀ-ի և հայ ժողովրդի հետ: Իսկ մեր մեծերը մեր ժողովրդին նորից կսկսեին պատմել թղթե շերեփի պատմությունը:

– Սահմանային իրավիճակը վերջին 2 տարիներին շարունակվում է գերլարվել, Ադրբեջանն անընդհատ նոր զենք ուզինամթերք էօգտագործում սահմանին. ինչպե՞ս կգնահատեք սահմանին տիրող այսօրվա իրավիճակը:

– Պաշտպանական դոկտրինա ունեցող պետությունները զինված ուժերի կիրառման պլանները համապատասխանեցնում են հավանական և անհավանական հակառակորդների գործողություններին: Թե ԼՂՀ-ն և թե ՀՀ-ն հավանական և անհավանական հակառակորդներ չունեն: Մենք ունենք թշնամի երկիր, որը փորձում է ահաբեկել մեր ժողովրդին: Ուստի, մենք, ժամանակ առ ժամանակ, պարտավոր ենք վերանայելու թե մեր ռազմավարությունը և թե մարտավարությունը: Մենք նախահարձակ լինելու անհրաժեշտություն չունենք, բայց թշնամու ցանկացած ոտնձգությանը պետք է տանք համարժեք պատասխան՝ թե այսօր և թե վաղը:

«Ապառաժ»