Քրեական գործով նախաքննությունը պետք է ավարտվի ոչ ուշ, քան երկամսյա ժամկետում.Լիանա Բալյան

ՓԱՍՏԱԲԱՆԻ ԱՆԿՅՈւՆ 

Հարցին պատասխանել է ՀՀ Փաստաբանների Պալատի անդամ, փաստաբան Լիանա Բալյանը

-Երեւան քաղաքի բնակիչ  Ն. Մարգարյան 

Տղաս մեղադրվում է ՀՀ Քրեական օրենսգրքի 112 հոդվածով: Արդեն 8 ամիս է նախաքննություն է ընթանում, իսկ քննիչը արդեն երրորդ անգամ դատարան է ներկայացնում տղայիս կալանքը երկարացնելու համար: Քննիչը առանձնապես ոչինչ չի անում, սակայն անտեղի տղաս երկար ամիսներ կալանքի տակ է, իսկ դատարանն էլ մեր միջնորդությունները որ տղայիս գրավով ազատեն, չեն բավարարում: Խնդրում եմ ասեք. ինչ անել: 

-Պատասխան.Քրեական գործով նախաքննությունը պետք է ավարտվի ոչ ուշ, քան երկամսյա ժամկետում: Այդ ժամկետը հաշվվում է քրեական գործ հարուցելու մասին որոշում կայացնելու օրվանից և ավարտվում է գործը դատարան ուղարկելու մասին կամ գործով վարույթի կարճման մասին որոշման կայացման օրը: Քրեական գործի նյութերին մեղադրյալի կամ նրա պաշտպանի ծանոթանալու ժամկետը չի մտնում գործի քննության ժամկետի մեջ: Նախաքննության ժամկետը կարող է երկարացնել դատախազը` քննիչի պատճառաբանված որոշման հիման վրա: Քննության ժամկետը երկարացնելու մասին պատճառաբանված որոշումը քննիչը պարտավոր է ներկայացնել դատախազին` քննության ժամկետը լրանալու օրվանից առնվազն 3 օր առաջ: 

ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 285-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն. «Կալանքը որպես խափանման միջոց ընտրելու կամ կալանքի տակ պահելու ժամկետը երկարացնելու անհրաժեշտության դեպքում դատախազը կամ քննիչը միջնորդություն է հարուցում դատարան` խափանման միջոցի այդ տեսակն ընտրելու կամ կալանքի տակ պահելու ժամկետը երկարացնելու մասին: Միջնորդություն հարուցելու մասին որոշման մեջ պետք է շարադրվեն այն շարժառիթները և հիմքերը, որոնց հիման վրա առաջացել է մեղադրյալին կալանավորելու անհրաժեշտությունը: Որոշմանը կցվում են միջնորդության հիմնավորվածությունը հաստատող նյութերը»:
Եվրոպական դատարանների որոշումների համաձայն «….անհրաժեշտ է պարզել, թե արդյո՞ք ներպետական դատարանները հաստատել և համոզիչ կերպով ներկայացրել են այնպիսի կոնկրետ փաստեր, որոնք հիմնավորել են իրենց կողմից արված հետևություններն առ այն, որ դիմողը կարող է փախուստի դիմել, խոչընդոտել ճշմարտության բացահայտմանը կամ կատարել նոր հանցագործություն: ….Ներպետական իշխանությունների պարտականությունն է կալանքի ժամկետի երկարացման հիմքերին համապատասխանող կոնկրետ փաստերի առկայությունն ապացուցելը: ….»
Մի շարք գործերով Եվրոպական դատարանն արտահայտել է հետևյալ դիրքորոշումը. «… թեև անձին սպառնացող պատժի խստությունը հանդիսանում է փախուստի դիմելու կամ նոր հանցանք կատարելու հավանականությունը գնահատելու կարևոր տարր, ազատությունից զրկելը երկարաձգելու անհրաժեշտությունը չի կարող գնահատվել բացառապես վերացական տեսանկյունից՝ հաշվի առնելով միայն հանցագործության ծանրությունը»: Դատարանը պետք է պարզի նաև, թե քննությունն իրականացնելիս իրավասու մարմինները դրսևորե՞լ են արդյոք «պատշաճ ջանասիրություն»:
ՀՀ Քրեական դատավարության օրենսգիրքի 134-րդ հոդվածը որպես խափանման միջոց նախատեսել է նաև գրավի կիրառումը: Այս խափանման միջոցի էությունը կայանում է նրանում, որ քրեական վարույթն իրականացնող մարմնի տրամադրության տակ մեղադրյալի գտնվելն ապահովելու նպատակով մեկ կամ մի քանի անձինք դրամի, արժեթղթերի կամ այլ արժեքների ձևով ներդրում են կատարում դատարանի դեպոզիտ հաշիվ:
Գրավը` որպես խափանման միջոց, կարող է կիրառվել միայն մեղադրյալի նկատմամբ: Գրավը նշանակվում է միայն կալանքի փոխարեն: Այդ պատճառով այն, ինչպես և կալանավորումը, կարող է կիրառվել բացառապես դատարանի որոշմամբ:
Գրավը համարվում է կալանավորման այլընտրանքային խափանման միջոց և դրա ընտրության հնարավորության հարցը բարձրացվում է միայն այն ժամանակ, երբ դատարանը որոշում է կայացնում մեղադրյալի նկատմամբ կալանքը որպես խափանաման միջոց ընտրելու մասին: Գրավը կարող է կիրառվել նաև այն դեպքում, երբ դատարանում քննվում է մեղադրյալին կալանքի տակ պահելու ժամկետը երկարացնելու հարցը:

Գրավի կիրառման հարցը լուծելիս դատարանը նշանակում է նաև գրավի չափը: Գրավի չափը չի կարող պակաս լինել՝
1. նվազագույն աշխատավարձի երկու հարյուրապատիկի չափից՝ ոչ մեծ ծանրության հանցանքի կատարման մեջ մեղադրելիս.
2. նվազագույն աշխատավարձի հինգ հարյուրապատիկից՝ միջին ծանրության հանցանք կատարելու մեջ մեղադրելիս:
Օրենսդիրը չի սահմանում գրավի առավելագույն չափը՝ թողնելով այն դատարանի հայեցողությանը: Կոնկրետ մեղադրյալի նշանակվող գրավի չափը որոշելիս հաշվի են առնվում մի շարք հանգամանքներ, մասնավորապես, գրավատուի նյութական վիճակը, գործով ներկայացված քաղաքացիական հայցի չափը, հանցագործության բնույթը, մեղադրյալի անձը և այլն:
Գրավը դատարանի դեպոզիտ մուծելուց հետո պետք է կազմվի համապատասխան արձանագրություն, որի պատճենը տրվում է գրավատուին: Գրավատուն պետք է տեղեկացվի կատարված հանցագործության բնույթի և մեղադրյալի անձի վերաբերյալ, ինչի մասին նշում է կատարվում արձանագրության մեջ: Սա մեծ նշանակություն ունի այն դեպքում, երբ գրավատու է հանդես գալիս ոչ թե ինքը՝ մեղադրյալը, այլ որևէ այլ անձ: Գրավը կմուծվի այն ժամանակ, երբ ելնելով գործի դրությունից և մեղադրվող անձից, գրավատուն վստահ կլինի, որ մեղադրյալը քրեական վարույթն իրականացնող մարմնի կանչով, ճիշտ ժամանակին կներկայանա: Բացառված չէ նաև գրավատուի չարաշահումը, որը պարտավոր է իր հերթին նախատեսել քրեական վարույթն իրականացնող մարմնը:
Առանձին դեպքերում դատարանը, համապատասխան շարժառիթները շարադրելով, իրավունք ունի մեղադրյալին կալանքից գրավով ազատելը ճանաչել անթույլատրելի: Մասնավորապես, դա կարող է տեղի ունենալ, եթե հայտնի չէ մեղադրյալի անձը, նա չունի մշտական բնակության վայր կամ փորձել է թաքնվել քրեական վարույթն իրականացնող մարմնից:

Fnews.am 

Լուրերի Հայաստանից