Զանգվածային գիտակցությունը միշտ միֆականացված է

Մովսես Դեմիրճյանն իր ֆեյսբուքյան էջում գրել է.

Մարդիկ միշտ հավատում են ինչ-որ միֆերի, և ժամանակակից իրականության մեջ նույնպես դրանք շատ են: Սոցիալական տարածված միֆերից մեկն այն է, թե լավ կրթությունը ենթադրում է լավ աշխատանք, մինչդեռ դա ավելի շուտ բացառություն է, քան օրինաչափություն: Տնտեսական միֆերից է այն, որ կա ձեռնտու վարկ, կամ որ զեղչով ինչ-որ բան գնելը շահավետ է: Դրանք միֆեր են՝ իրականությանը չհամապատասխանող պատկերացումներ: Քաղաքական միֆերից մեկն ասում է, թե մարդիկ ընտրություններով մասնակցում են իշխանության ձևավորմանը կամ երկրի կառավարմանը: Մեզ շրջապատող իրականության երևույթները վաղուց միֆականացված են, և մենք ճանաչում ենք և հաղորդակից ենք լինում ոչ թե իրական երևույթներին, այլ այդ երևույթների մասին մեզ իրենց տրամաբանությամբ պատմող միֆերին: Միֆն է հանդես գալիս որպես իրականություն: Դեռ ավելին՝ որպես ՄԻԱԿ իրականություն, և ասում է մեզ, թե այլ կերպ լինել չի կարող: Կարող է: Բավական է միֆազերծել երևույթները: Դա անելու համար պետք է զբաղվել իրականության ռացիոնալ ճանաչողությամբ, ինչը մարդկանց ճնշող մեծամասնությունը չի անում: Սովոր չէ: Չեն սովորեցրել: Մեր իշխանության պրոբլեմներից մեկն այն է, որ հանրությունը չի հավատում իշխանության կողմից ստեղծվող և տարածվող միֆերին, և դեռ ավելին՝ երբ իշխանությունը խոսում է իրական երևույթների ու պրոցեսների մասին, հանրությունն էլի չի հավատում՝ դա ընդունելով որպես հերթական առասպել: Իսկ հանրության պրոբլեմներից մեկն այն է, որ այն, չհավատալով իշխանության կողմից տարածվող միֆերին, զուգահեռաբար ստեղծում է սեփական միֆերն ու ինչքան ուժ ունի՝ հավատում դրանց: Հավատում է, որ ընտրություններով ինչ-որ բան է հնարավոր փոխել, հավատում է, որ երկիրը կանգնած է անդունդի եզրին և Հայաստանի փրկությունը կախված է ինչ-որ մեկից կամ մի քանիսից, հավատում է, որ ծանոթ-բարեկամին ընտրելով երկրին չի վնասում, հավատում է, որ իրենից ոչինչ կախված չէ և, ուրեմն, ինքը կարող է անել ինչ ուզում է, հավատում է, որ երեխան ինքն իրեր մեծանում-հասունանում է, հավատում է, որ դպրոց կամ բուհ գնալ նշանակում է կրթվել, և այլն: Սրանք բոլորը կրկին միֆեր են, առասպելներ, բայց միաժամանակ՝ հանրային գիտակցության ձևեր: Ելքերից մեկը, երևի, ինքնակրթությունն է: Որովհետև գիտելիքը ուժ է, և եղած բոլոր ուժերից՝ ռազմական, ֆինանսական և այլ, մեզ ամենից շատ հենց գիտելիքն է պակասում՝ մեզ շրջապատող իրականությունը հասկանալու և փոխելու համար: Այլպես դատապարտված ենք կրկնելու հազար անգամ արված սխալները: