Անքուն գիշերներ, մահափորձներ, ծանր հանցագործությունների բացահայտումներ. Հակոբ Ղարախանյանը՝ քննիչի ծանր աշխատանքի մասին

Շաբաթներով տուն չգնալ, աշխատել վտանգավոր բանդաների հետ, հայտվել զենքի նշանառության հետ. 1990-ականներին քննիչի ծանր աշխատանքի մասին Իրավաբան.net-ի հետ զրույցում պատմում է քննիչի բազմամյա փորձ ունեցող իրավաբանական գիտությունների թեկնածու, արդարադատության առաջին դասի խորհրդական Հակոբ Ղարախանյանը: Քննիչի իր կարիերան սկսել է բուհն ավարտելուց հետո և արագ առաջխաղացում է ունեցել՝ հասնելով մինչև ՀՀ գլխավոր դատախազին առընթեր Հատուկ կարևորագույն գործերով (ՀԿԳ) քննիչի պաշտոնին: Նախաքննություն է իրականացրել հանրապետությունում այդ ժամանակահատվածում արձանագրված գրեթե բոլոր բարդ ու հասարակական մեծ հնչեղություն ունեցող քրեական գործերով, ղեկավարել այդ գործերով ստեղծված քննչական խմբերը։

Իրավաբան.net-ը սկսում է հարցազրույցների նոր շարք` «Քննիչներ» խորագրով:

–Մեր զրույցներից մեկի ժամանակ Դուք ասում էիք, որ քրեական գործերով ամենակարևոր գործը հենց քննիչին է, քանի որ նա կառուցում է շենքը, իսկ մյուսները միայն ուղղումներ են անում: Դուք հետագայում նաև դատախազական համակարգում եք աշխատել, այժմ էլ փաստաբանական գրասենյակում եք աշխատում, շարունակու՞մ եք այդպես կարծել:

 -Մոռանու՞մ եք, որ քննիչից եմ սկսել: Քննիչը ապրելակերպ է, կենցաղավարության ձև է: Բնականաբար, չես կարող հրաժարվել այդ ապրելակերխպից՝ անկախ նրանից, թե որ համակարգում կաշխատես: Ես, իհարկե, շարունակում եմ մնալ այդ կարծիքին:

Մարդիկ բաժանվում են երկու տեսակի՝  մի փոքր մասն արարում է, իսկ մյուս մասը՝ սպառում են այդ արարվածը: Իսկ եթե այդ անալոգիան անենք իրավապահ մարմինների դեպքում, ապա քննության ընթացքում արարողը, ստեղծողը քննիչն է, նա ստեղծում է այն պլատֆորմը, որի վրա հետագայում կայանալու է արդարադատությունը: Եվ քննություն կատարելու ժամանակ նա հետազոտող է: Ես իմ գրքում ներկայացրել եմ իդեալական քննիչի առանձնահատկությունները. առաջին հերթին՝ բազմակողմանի զարգացած մարդ լինել, տիրապետել իրավունքի բոլոր ճյուղերին, չդադարել մարդ լինել: Տրամաբանելու և վերլուծելու ունակությունը պետք է շատ շեշտված լինի քննիչների մոտ: Առանց այդ ունակության քննիչը քննիչի թեկնածու է, բայց ոչ քննիչ: Դա կարևոր ատրիբուդ է, ոչ պակաս կարևոր, քան օրենսդրության իմացությունը:

-Շատերը քննիչին պատկերացնում են Շերլոկ Հոլսմի կերպարով:  

-Բնականաբար, շատ մարդիկ են ոգեշնչվել այդ կերպարով և քննիչ դարձել:

-Նաև Դու՞ք:

-Ինչու՝ չէ, բայց ոչ միայն: Ես մեծացել եմ իրավաբանների միջավայրում, հայրս վաստակավոր իրավաբան, իրավական գիտությունների դոկտոր-պրոֆեսոր Գեղամ Ղարխանյանն է: Դեռևս դպրոցական տարիներին եմ որոշել քննիչ դառնալ: Ավելի կոնկրետ կարող եմ ասել՝ չորրորդ դասարանում, երբ մեր տանը տեսա և յուրովի ընթերցեցի Քրեական օրենսգիրքը:

Բուհն ավարտելուց անմիջապես հետո նշանակվել եմ որպես քննիչ՝ Մաշտոցի շրջանի դատախազությունում, հետո կարճ ժամանակում առաջընթաց եմ ունեցել, որն ուղղակիորեն կապվում է աշխատասիրության հետ:  Եղել եմ Արաբկիրի դատախազությունում ավագ քննիչ, հետո Երևան քաղաքի դատախազությունում՝ ՀԿԳ քննիչ, իսկ հետո ՀՀ գլխավոր դատախազին առընթեր ՀԿԳ քննիչ:

Սա քննչական կարիերայի բուրգի ամենավերին հատվածն է: Դա լուրջ ինստիտուտ ու լուրջ դարբնոց էր, այստեղ աշխատում էին նվիրյալները: Գոնե այս ոլորտում փորձի փոխանակումը ավելի կարևոր նշանակություն ունի, քան գիտելիքները: Երբ 20-25 տարեկանը գնում է աշխատանքի, ապա նրա կողքին պետք է լինի 40-50 տարեկան փորձառու մասնագետը, թեկուզև տեսական գիտելիքներով մի քիչ կզիջի այդ երիտասարդին, որովհետև նա նոր է ուսանողական նստարանից եկել: Բայց ավագ սերնդի քննիչի փորձն ու պրակտիկան օգնել է նրան շատ արագ կայանալ:

-Գիտեք, հատկապես վերջին շրջանում խոսվում է, որ քննիչները մեղադրական հակումով են քննություն կատարում ու դա գալիս է նաև ավագ սերնդից:  

-Ոչ, համաձայն չեմ: Նրանք անահատներ են՝ կայացած չկայացած, փորձառու կամ ոչ, սկսնակ կամ շատ պրոֆեսիոնալ: Եվ ինչպես բնության մեջ չկա կատեգորիկ բան, այստեղ էլ չկա:

Ինձ համար անընդունելի է այն օրենսդրական կարգավորումը, համաձայն որի, քննիչը համարվում է մեղադրանքի կողմ: Քննիչը որևէ կողմում հանդես գալ չի կարող, քննիչը պետք է լինի ինքնուրույն, պետք է հետազոտի, պարզի իրականությունը: Որոշ տեսաբաններ նույնիսկ օգտագործում են «փոքր դատավոր» տերմինը քննիչի համար, այսինքն ՝ քննիչը նախաքննության ժամանակ անում է այն, ինչն անում է դատավորը դատավարության ժամանակ: Այսինքն՝ չպետք է կաշկանդված լինի որևէ կողմի դիրքորոշումներով, պետք է օբյեկտիվորեն լսի բոլոր կողմերին և գա օբյեկտիվ եզրահանգման՝ նախաքննության փուլում, և ստեղծի այն դաշտը, որի վրա պետք է կայանա արդարադատությունը:

մանրամասն՝ այստեղ: