Նոր քաղաքական և աշխարհաքաղաքական իրավիճակ է ստեղծվել, որը կարող է հանգեցնել մեծ պատերազմի. Ստեփան Դանիելյան

Tert.am–ը գրում է.

«Համագործակցություն հանուն ժողովրդավարության» կենտրոնի նախագահ, քաղաքագետ Ստեփան Դանիելյանի գնահատականով նոր քաղաքական և աշխարհաքաղաքական իրավիճակ է ստեղծվել, որը կարող է հանգեցնել մեծ պատերազմի: Իսկ կիզակետը, ըստ քաղաքագետի, մեր տարածաշրջանն է՝ Սիրիա, Իրաք, ինչպես նաև՝ Ռուսաստան-Թուրքիա հակամարտություն և այլն: Այս հարցերի շուրջ է Tert.am-ի հարցազրույցը Ստեփան Դանիելյանի հետ:

- Ռուսաստանի Դաշնության Պետդումայի՝ Կոմունիստական կուսակցությունից պատգամավորները նամակ են ուղարկել Ռուսաստանի նախագահին ու արտգործնախարարին՝ առաջարկելով չեղարկել Մոսկվայի 1921-ի մարտի 16-ի ռուս-թուրքական բարեկամության ու եղբայրության մասին պայմանագիրը: Հաշվի առնելով Կարսի պայմանագիրը ՝ այս պայմանագրի ստորագրվել է վերջինիս հիման վրա: Վտանգ չե՞ք տեսնում, որ ոչ հեռու անցյալում կարող է նաև Կարսի պայմանագրի հարցը բարձրացվի, այդ դեպքում Հայաստանի անվտանգության երաշխավորն ի՞նչը կամ ո՞վ կարող է լինել:

- Նման վտանգ տեսնում եմ: Կարծես թե դա հնարավոր է: Սկզբնական փուլում, երբ Ռուսաստանի Պետդումայում նման առաջարկություն ծնվեց, դա կարելի էր վերագրել Թուրքիային ուղղված զգուշացում, սակայն Արտգործնախարարության խոսնակի հայտարարությունը, որ այդ հարցը Ռուսաստանի արտգործնախարարությունում «լրջորեն» կդիտարկվի, արդեն ցույց է տալիս, որ նման բան հնարավոր է: Զուգահեռաբար Լավրովը հայտարարում է, որ Թուրքիան պատրաստվում է զորք մտցնել Սիրիա, ինչը նշանակում է, որ երկու երկրների զինված ուժերը կարող են բախվել: Նման զարգացման դեպքում «բարեկամության և եղբայրության մասին» այդ պայմանագիրն իր նշանակությունն արդեն իսկ կորցնում է: Իմ կարծիքով այդ հարցը պետք է ավելի մեծ կոնտեքստում դիտել: Փաստորեն, առհասարակ՝ հարցականի տակ են դրվում Մերձավոր Արևելքի գոյություն ունեցող սահմանները:

Ինչպես Մոսկովյան պայմանագիրը, այնպես էլ առհասարակ՝ 2016 թվականի Սայքս-Պիկոյի բրիտանական, ֆրանսիական, ռուսական և իտալական գաղտնի համաձայնագիրը, որը Մերձավոր Արևելքի այսօրվա սահմաններին հիմք հանդիսացավ: Հիմա այդ ամենը հարցականի տակ է դրված, սակայն եթե առաջ կարծում էինք, որ դա միայն Սիրիային և Իրաքին է վերաբերվում, այսօր նման երկրների ցանկը մեծանում է և, կարծես թե, գործը Հարավային Կովկասին էլ է հասել: Այնպիսի տպավորություն է ստեղծվում, որ Արևմուտքը Ռուսաստանին առաջ է մղել առաջինը նման հայտարարություններ անելու համար, և բնականաբար՝ ԱՄՆ կաշկանդված է իր պաշտոնական դաշնակիցների սահմանները հարցականի տակ դնելու համար: Իմ կարծիքով, Սիրիայում ԱՄՆ և Ռուսաստանը գաղտնի պայմանավորվածություններ ունեն:

-Պարո՛ն Դանիելյան, Հայաստանում Եվրամիության պատվիրակության ղեկավար, արտակարգ և լիազոր դեսպան Պյոտր Սվիտալսկին հայտարարել է, որ Հայաստանն ու Եվրամիությունը, որոնք իրավական նոր բազայի շուրջ բանակցություններ են վարում, թևակոխել են հարաբերությունների կառուցողական փուլ: Ի՞նչ է սա նշանակում և ի՞նչ կարող է ենթադրել:

-Այդ հարցի պատասխանը գտնելու համար երևի պետք է այդ գործընթացի պատմությունը հիշել: Արևելյան գործընկերության գաղափարը ծնվել է 2004 թվականին, իսկ 2008 թվականին Լեհաստանը Շվեդիայի հետ միասին ԵՄ են ներկայացրել արդեն համապատասխան ծրագիրը, որից հետո այն մի շարք տրանսֆորմացիաների է ենթարկվել: Ամենադրամատիկ պահը 2013թվականի Վիլնյուսի համաժողովն էր, երբ Ուկրաինան և Հայաստանը հրաժարվեցին ստորագրել համաձայնագիրը: Դա Ուկրաինայում հանգեցրեց քաղաքացիական պատերազմի և Ղրիմի կցմանը Ռուսաստանին: Կոնֆլիկտի կողմերը ԵՄ-ն էր և Ռուսաստանը, որը համարում էր, որ իր ազդեցության տարածքի նկատմամբ ոտնձգություններ են արվում, ինչպես նաև ապագայում փորձ է արվելու այլընտրանքային էներգակիրների նոր ուղիներ ստեղծել, որոնք կշրջանցեն իր տարածքը:

Հիմա նոր քաղաքական և աշխարհաքաղաքական իրավիճակ է ստեղծվել, որը կարող է հանգեցնել մեծ պատերազմի: Կիզակետը մեր տարածաշրջանն է`Սիրիա, Իրաք, ինչպես նաև Ռուսաստան-Թուրքիա հակամարտություն և այլն: Մի կողմից Իրանը մուտք է գործում մեծ քաղաքականություն, ինչպես նաև` փոփոխություններ են տեղի ունենում էներգակիրների շուկայում, մյուս կողմից` Եվրոպայում նույնպես կտրուկ փոփոխություններ կատարվում` դա էմիգրանտների խնդիրն է, տնտեսական անկայուն իրավիճակը և ԵՄ երկրներում սպասվող ընտրությունների ժամանակ ազգայնական ուժերի հնարավորությունների մեծացումը: Ահա այս անկայուն և փոփոխվող իրավիճակում մենք պետք է հասկանանք, թե ԵՄ-Հայաստան բանակցություններն ինչի շուրջ կարող են տեղի ունենալ: Իմ կարծիքով այդ բանակցությունները կարող են տևական լինել: Մեզ համար կարևոր են հնարավոր համաձայնագրի դեմոկրատիայի և կառավարման ինստիտուտների կատարելագործման քայլերը և տնտեսական հարցերը: Բայց կարծում եմ, որ այդ ամենը պայմանավորված կլինի մեծ տարածաշրջանում տեղի ունեցող գործընթացներով:

-ՀՀ-ի՝ ԵՏՄ-ին անդամակցության հենց սկզբից պարբերաբար անդրադարձ է կատարվում ՀՀ-ԵՄ հարաբերությունների ամրապնդմանը, տեսակետներ են հնչում, որ Հայաստանը կարող է դառնալ ԵՄ-ԵՏՄ կապող օղակը: Արդյո՞ք դա կարող է իրականություն դառնալ, և ի՞նչ քայլեր են արվում այդ ուղղությամբ, կամ՝ չե՞ն արվում:

-Կարծում եմ, որ դրանք անլուրջ հայտարարություններ են: Նախ Հայաստանը պետք է ԵՏՄ-ի հետ կապ հաստատի, նկատի ունեմ սահման ունենա: Կարծես թե ամենաարդյունավետ կապը կարող է Իրանն ապահովել, որի դերը դեռևս նոր է ուրվագծվում: Փաստորեն, մենք ո՛չ ԵՄ-ի հետ սահման ունենք, ո՛չ ԵՏՄ-ի և ո՛չ էլ, գոնե, ծով դուրս եկող տարածք, սակայն ԵՏՄ-ԵՄ կապող օղա՞կ ենք կարող լինել: Միայն վիրտուալ իրականության մեջ ենք, մենք կարող նման դերակատարում ստանձնել: