Թուրքիայում հաջորդ երկրաշարժը կարող է ավելի ահավոր լինել և տեղի ունենալ 15 միլիոնանոց Ստամբուլում. գիտնականներ

Փետրվարի 9-ի դրությամբ Թուրքիայի հարավ-արևելքում տեղի ունեցած երկրաշարժի զոհերի թիվը գերազանցել է 16000-ը: Սա տարածաշրջանում վերջին տասնամյակների ընթացքում ամենահզոր երկրաշարժն է։ Ցավոք, հետազոտողները կանխատեսում են, որ Թուրքիան առաջիկա տարիներին կունենա առնվազն ևս մեկը, իսկ Ստամբուլը, որն այսօր ունի 15 միլիոն բնակչություն, կարող է տուժել բնական աղետից: Իսկ գիտնականները չափազանց դժգոհ են, թե ինչպես են տեղական իշխանությունները պատրաստվում դրան։ Այս մասին գրում է Meduza-ն։

Ստամբուլում երկրաշարժն անխուսափելի է, համոզված են գիտնականները։ Հազարավոր մարդիկ կարող են մահանալ, միլիոնավոր մարդիկ կարող են կորցնել իրենց տները։

«Դա անխուսափելի է, փաստ է»,- 2006 թվականին բրիտանական The Guardian թերթին հայտարարել էր պրոֆեսոր Օքան Թույսուզը, ով այն ժամանակ Ստամբուլի տեխնիկական համալսարանի Երկրագիտության եվրասիական ինստիտուտի տնօրենն էր: Այսպիսով, գիտնականը գնահատել էր առաջիկա տարիներին Ստամբուլի շրջանում հզոր երկրաշարժի հավանականությունը.

Մենք գիտենք մեծությունը։ Տեղը գիտենք։ Մենք պարզապես չգիտենք, թե կոնկրետ երբ դա տեղի կունենա: Սակայն 65 տոկոս հավանականություն կա, որ Ստամբուլը 7,6 մագնիտուդ ուժգնությամբ երկրաշարժի կենթարկվի մինչև 2030 թվականը: Իսկ դրա հավանականություն շատ մեծ է։

Վերջին մեկուկես տասնամյակի ընթացքում գիտնականները հրապարակել են շատ հաշվարկներ, որոնք հաստատում են տագնապալի կանխատեսումը (հավանականությունը տատանվում է 35-ից 95% -ի սահմաններում, ժամանակահատվածը մինչև 2045 թվականն է, մագնիտուդը «7.0-ից բարձր» է): Երկրաշարժի ուժգնությունը կանխատեսել են ոչ միայն թուրք հետազոտողները, այլ նաև ԱՄՆ Երկրաբանական ծառայության, Իտալիայի, Ֆրանսիայի, Ճապոնիայի և նույնիսկ միջազգային ապահովագրական ընկերությունների փորձագետները։

Խնդիրը քաղաքի աշխարհագրական դիրքն է։ Ստամբուլը գտնվում է Անատոլիական եւ Եվրասիական տեկտոնական սալերի հատման կետում, Հյուսիսանատոլիական բեկվածքի այն տեղամասից 15-20 կիլոմետր հարավ, որն անցնում է Մարմարա ծովի տակով։ Հենց դա էլ կանխորոշում է սեյսմիկ սպառնալիքը։ Սալերի շարժը բեկվածքով հանգեցրել է խոշոր երկրաշարժերի երկար դարերի ընթացքում։ 500 տարուց ավելի մեծ հզորության տարերային աղետներ են տեղի ունեցել Ստամբուլում վեց-յոթ անգամ։ Ամենաաղետալիներից մեկը 1766 թվականին էր, երբ բեկվածքը ճեղքվել էր քաղաքի կողքին (նման սցենարից են վախենում գիտնականները նաեւ այժմ)։

Կանխատեսված երկրաշարժը կարող է տեղի ունենալ արդեն իսկ հենց քաղաքում, և իր հետևանքներով շատ ավելի մեծ լինի, քան նախորդները։ Ինչպես հետևում է Ստամբուլի քաղաքապետարանի կողմից սեյսմոլոգների աջակցությամբ 2020 թվականին պատրաստված զեկույցից, բոլոր 39 քաղաքային թաղամասերը տարբեր աստիճանի կտուժեն 7,5 մագնիտուդով ցնցումներով աղետի հետևանքներից։ Ոչնչացման ամենամեծ վտանգը գտնվում է մետրոպոլիայի եվրոպական մասում՝ Մարմարա ծովի ափին։ Օրինակ՝ Ավջիլար թաղամասում, ըստ փորձագետների, զոհերի թիվը կարող է հասնել 465 մարդու, իսկ ավելի քան 1500-ը՝ վիրավորվել։ Թաղամասի ավելի քան 104 հազար բնակիչ կանգնած է տները կորցնելու վտանգի տակ։ Զեյթինբուռնու շրջանում կարող է զոհվել 668 մարդ, ավելի քան 5330 շենք փլուզման վտանգի տակ է։

Ֆաթիհ քաղաքի ամենահին թաղամասերից մեկը, որտեղ տեղակայված են բազմաթիվ կարևոր պատմական շինություններ (օրինակ՝ Այա Սոֆիա և Կապույտ մզկիթ), կարող են ավելի աղետալի հետեւանքների առջեւ կանգնել. երկրաշարժը կարող է փլուզել շենքերի 72 տոկոսը, սպառնալ մոտ մեկուկես հազար մարդու կյանքին։

Վատագույն սցենարով, որի մասին խոսել է պրոֆեսոր Թույսուզը, Ստամբուլի տարածքի 40%-ը կհայտնվի աղետի գոտում, իսկ քաղաքին հարվածող ցունամիի բարձրությունը կհասնի յոթ մետրի։

Ստամբուլի քաղաքապետարանի մեկ այլ զեկույցում, որը ներկայացվել է 2021 թվականին, նշվում է, որ 7,5 մագնիտուդ ուժգնությամբ երկրաշարժի հետևանքով մոտ 209,000 շենք կարող է ամբողջությամբ կամ մասնակիորեն ավերվել (քաղաքում կա մոտ 1,16 միլիոն շենք)։ Դա կհանգեցնի նրան, որ տեղի շուրջ երեք միլիոն բնակիչ կմնա անօթևան։ Առանձնակի վտանգի գոտում են, ըստ փորձագետների, բարձրահարկ շենքերը, որոնք կառուցվել են մինչեւ 2000թ.՝ հաշվի չառնելով սեյսմիկ սպառնալիքը, որի մասին գիտնականները գիտեն այսօր։ Ստամբուլում նման կառույցների թիվը հասնում է տասնյակ հազարների։ Աղետի պոտենցիալ տնտեսական վնասը պաշտոնյաները գնահատել են 17 մլրդ դոլար։