Եվրոպական ներդրումներին սպասողները երազախաբ էին լինելու

Մաքսային միությանը Հայաստանի անդամկցելու որոշման, ‹‹Եվրամիությո՞ւն, թե Եվրասիական միություն›› երկընտրանքի շուրջ է մեր հարցազրույցը Հայրենական ապրանքարտադրողների միության նախագահ ՎԱԶԳԵՆ ՍԱՖԱՐՅԱՆԻ հետ:

- Մաքսային միությանը Հայաստանի անդամակցելու ընդդիմախոսներն ասում են, որ անորակ արտադրանքներ ենք արտադրում, Մաքսային միության տարածքում փոխադարձաբար ընդունելի են այդ անորակ արտադրանքները, մինչդեռ անհրաժեշտ է, որ բերենք եվրոպական տեխնոլոգիաներ, որակյալ արտադրանք արտադրենք, արտահանենք Եվրոպա, դրանից մենք էլ օգտվենք, Հայաստանում որակյալ ապրանքներ լինեն: Ի՞նչ կարող եք ասել այս կապակցությամբ:

- Իհարկե, լավ կլիներ, բայց ո՞վ կտա այդ տեխնոլոգիաները, որևէ եվրոպական երկիր իր բարձր տեխնոլոգիաներն ի՞նչու պետք է տա Հայաստանին: Կամ` ի՞նչու մինչև հիմա չեն տվել:

- Օրինակ, Թուրքիայում «Բեկո» ֆիրման, գերմանական, իտալական և այլ երկրների մի շարք ֆիրմաներ կազմակերպել են էլեկտրոնիկայի, կենցաղային տեխնիկայի և այլ ապրանքների արտադրություն: Թուրքիայում դրել են, այլ երկրներում դրել են այդպիսի արտադրություններ, բայց ի՞նչու Հայաստանում ոչ մի եվրոպական երկիր առ այսօր չի արել նման ներդրում:

- Դրա պատճառները, կարծում եմ, մի քանիսն են: Ճիշտ է, կար այն միտումը, որ որոշ երկրներ իրենց առանձին արտադրություններ դրսում են կազմակերպում և, շնորհիվ դրսի աշխատուժի էժանության, ավելի էժան ապրանք ստանում: Սակայն այդ դեպքում իրենք իրենց տեղի աշխատաշուկան են փոքրացնում, մինչդեռ խնդիր ունեն իրենց երկրում կանխելու սոցիալական լարվածությունը և ցնցումները:

Գործազրկության ցուցանիշի 6-7 տոկոսն է նորմալ համարվում, բայց եվրոպական երկրներ կան, որտեղ այդ ցուցանիշը գերազանցվում է, օրինակ, Իսպանիայում 18 տոկոս է, այլ երկրներում` ավելի շատ: Այսօր Եվրամիության որոշ երկրներ, այդ թվում` Իտալիան, Իսպանիան, Պորտուգալիան, Հունաստանը հայտնվել են տնտեսապես ոչ բարվոք վիճակում` այն առումով, որ նրանց համախառն ներքին արդյունքում ձևավորված եկամուտներն ավելի քիչ են, քան ծախսերը, և նրանք բյուջեի դեֆիցիտի հաշվին են փորձում իրականացնել իրենց ծախսային հոդվածները: Արդյունքում ստացվում է, որ մեծ պարտքեր են կուտակում, ինչն այսօր եվրոպական երկրների հիմնական բացն է, նրանց լուրջ հիմնախնդիրը: Ասել, թե նրանք այսօր կցանկանան իրենց բարձր տեխնոլոգիաները ներդնել Հայաստանում կամ այլ երկրներում, և ստանալ պատրաստի արտադրանք, ես իրատեսական չեմ համարում` հաշվի առնելով նաև պղնձի խտանյութի հետ կապված օրինակը:

- Խնդրում ենք մանրամասնել, թե ինչ նկատի ունեք:

- Նրանք ավելի շահագրգռված են, որ մենք պղնձի խտանյութ արտահանենք, որովհետև այդ խտանյութի վերամշակումից լրացուցիչ աշխատատեղեր են ունենում և, բացի այդ, կորզման գործընթացում հավելյալ ստանում են այլ թանկարժեք մետաղներ:

- Հենց այս առումո՞վ են նախընտրում են ոչ թե բարձր հարստացվածության խտանյութ կամ պատրաստի արտադրանք, այլ ցածր հարստացվածության խտանյութ:

- Այո, և այդ միտումն այսօր էլ պահպանվում է: Համենայն դեպս, մենք չտեսանք, որ եվրոպական որևէ ֆիրմա, ասենք, «Նոկիան», «Ալկատելը», ավտոմեքենայի, կենցաղային տեխնիկայի կամ էլեկտրոնիկայի արտադրությամբ զբաղվող որևէ ընկերություն գային այստեղ, արտադրություն կազմակերպեին: Այսօր «Օրանժը» Հայաստանում գրասենյակ ունի, հեռախոսների արտադրությամբ զբաղվող «Ալկատելն» էլ իրենց` ֆրանսիական ֆիրմաներից է, բայց իրենց արտադրանքը բերում, մեզ մոտ իրացնում են, Հայաստանում չեն արտադրում, երբ որ «Օրանժն» այստեղ ներկայացված է մեր հեռահաղորդակցության ծառայությունների շուկայում: Չենք էլ նկատում, թե նրանք առաջիկայում այդպիսի որևէ արտադրություն կազմակերպելու ցանկություն ունեն:

- Իսկ ի՞նչի մասին է վկայում ներդրումների վիճակագրությունը:

- Եթե մենք ներդրումների դաշտը դիտարկենք, ապա այստեղ Ռուսաստանի ընդհանուր ներդրումները` Հայաստանի անկախացումից ի վեր, կազմել են 3 միլիարդ 252 միլիոն դոլար, որից ուղղակի ներդրումները կազմել են 2 միլիարդ  445 միլիոն դոլար: Երկրորդ տեղում Եվրամիության անդամ երկրներից ֆրանսիան է, որը ներդրել է 761,8 միլիոն դոլար, որից 715-ն ուղղակի ներդրումներն են, և դա կազմում է 12,1 տոկոսը: Հունաստանը կատարել է 478 միլիոն դոլարի ներդրումներ, ուղղակի ներդրումները կազմել են 301,7 միլիոն դոլար, որը կազմում է 6 տոկոսը: Գերմանիան` 393,6 միլիոն դոլար, ուղղակի ներդրումները` 367,7 միլիոն դոլար, որը կազմում է 5,1 տոկոսը: ԱՄՆ-ը 390 միլիոն դոլարի ներդրումներ է կատարել, որից 244-ը` ուղղակի, որը 4,9 տոկոսն է կազմում:

- Վերջերս Հրանտ Բագրատյանն ասում էր, թե մենք ազատ, համապարփակ  առևտրի գոտի մտնելու պարագայում կարող էինք Եվրամիությունից տարեկան 143 միլիոն եվրոյի օգուտ ստանալ: Իրո՞ք կստանայինք այդ գումարը:

- Միգուցե: Սակայն Ռուսաստանից միայն բանկային համակարգով Հայաստան փոխանցվող անհատական տրանսֆերտները գերազանցում են 1,8 միլիարդ դոլարը: Բանկային համակարգով փոխանցվող մեր ամբողջ տրանսֆերտների շուրջ 85 տոկոսը գալիս է Ռուսաստանից, իսկ ինչքա՞ն էլ գալիս են ֆիզիկական անձանց միջոցով: Այնպես որ, առնվազն 3 միլիարդ դոլարի չափ գումարներ Ռուսաստանից Հայաստան են գալիս` ուղարկված մեր հայրենակիցների կողմից: Այդ գումարները Մաքսային միության մեջ լինելու պարագայում ավելի ազատ կարող են գալ և ավելանալ:

                                                                                                     Ա. Հայրապետյան