«Իսկ ինչու՞ է հատկապես Ձեր մեքենան նա փորձում առևանգել...»

Հայտնի «Զգուշացիր ավտոմեքենայից» ֆիլմում մի դրվագ կա, ուր քննիչը խանութի վաճառողին հեգնանքով հարցնում է «Իսկ ինչո՞ւ է հատկապես Ձեր մեքենան նա փորձում առևանգել...»: Հրաշալի ֆիլմ, հրաշալի դրվագ... Հիմա էլ ես եմ ուզում մի նման հարց տալ ձեզ` հայեր ջան, իսկ ինչո՞ւ են հատկապես հայերը հաջողության հասնում արտասահմանում` հայրենիքից դուրս: Անհամեստություն անեմ ու իմ կարծիքն արտահայտեմ. քանի որ մենք վանում ենք մեզանից մեր միջի լավը... Մեզ դուր չի գալիս, մենք չենք սիրում կեղտից դուրս եկողներին, եթե ինքներս կեղտի մեջ ենք, ուրեմն պետք է թույլ չտալ, որ որևէ մեկը փորձի դուրս գալ, եթե փորձում է, ապա ոտքից պետք է քաշել հետ գցել կեղտի մեջ, թող նստի մեր նման ու մեր հետ ոռնա, թե ինչ կեղտոտ է շուրջբոլորը, ու թե ինչ վատ օրի ենք մենք: Աստված մի արասցե, եթե ոչ թե դուրս գալ փորձի, այլ կեղտը մաքրել, այդժամ այդ հանդուգն սպիտակ ագռավին պետք է ուղղակի տրորելով սպանել նույն այդ կեղտի մեջ: Բա հո թույլ չե՞նք տա մեզ զրկել մեր ամենասիրած զբաղմունքից` բողոքելուց... 
Հատուկ մի խավ կա, միջինից ցածր (ինտելեկտը նկատի ունեմ), որ կյանքում երկու քար իրար վրա դրած չկա, ինչ էլ իր կյանքում իրեն հանդիպել է՝ կամ քանդել է, կամ կերել: Այ էդ խավը հատուկ չի սիրում բոլոր նրանց, ովքեր փորձում են հոսանքին հակառակ լողալ: Իրենց համար կյանքը դա կոյուղու խողովակ է, ուր պետք է հլու-հնազանդ միայն մի ուղղությամբ լողալ մութ ու խավարի մեջ, հույսով, որ ինչ-որ տեղ այն դուրս է թափվելու դեպի գետը, որն էլ իր հերթին, ո՞վ գիտե, մի օր կհասցնի ծով կամ օվկիանոս, իսկ քանի դեռ խողովակի մեջ ես, հանգիստ լողա դեպի պայծառ ապագան՝ մռթմռթալով ու բողոքելով, բղկբղկալով ու գարշահոտելով շուրջբոլորն ու ամեն ինչ, քանի որ, եթե հետ փորձես գնալ, խցանում կլինի, ամեն ինչ դուրս կգա զուգարանի կոնքամանից, ու կլինենք խայտառակ: Այ էդ հոսանքի հետ լողացող կեղտերն էլ չեն հանդուրժում մարդկանց, ովքեր փոխանակ պարապ խոսելու՝ ինչ-որ բան անում են իրենց կյանքում, որպեսզի կոյուղու վիճակից դուրս գա էս ժողովուրդն ու ապրի մարդուն վայել կյանքով: Պատերի տակ մի երկու անգամ «սեռժիկ» գոռացողն արդեն իրեն ազգի հերոս հռչակած, ինքն իրեն իրավունք է վերապահում ազգի ու երկրի համար ողջ կյանքն աշխատած վաստակավոր ու հարգված դերասանին կամ գրողին, երգչին կամ գիտնականին կամ ուղղակի վաստակ ունեցող մի հայորդու պիտակավորել սարի ծամոն ծախող կանանց վայել լեքսիկոնով: Տո ա՛յ փսլնքոտներ, դե արի ու մի ասա, տո դուք ձեր կյանքում բացի բոռի նման լափելուց ու ստեղ-ընդեղ պարապ խոսելուց ի՞նչ եք արել էս երկրի համար, որ մի բան էլ անողներին եք անուն դնում: Հետ եմ նայում, մեր պատմության ցանկացած ժամանակաշրջան ուսումնասիրեք ու կհամոզվեք, որ ազգի նվիրյալներին միշտ հեռացրել ենք, միշտ վանել, աքսորել կամ լավագույն դեպքում սպանել... Ո՞ր մեկն ասեմ. Անդրանիկը, Նժդեհը, Չարենցը, թե մեկ ուրիշը, բոլորն էլ կամ նեղացել հեռացել են, կամ մնացել ու սպանվել հենց հայի ձեռքով, օտարի օգնությամբ, բայց հայի ձեռքով: Ստալինը կամ ռուս բոլշևիկը չէր հայերի վրա անանուն նամակներ գրում, «գործ տալիս», հայն էր հային ծախում և օտարն էլ առանց ափսոսելու վերացնում կամ աքսորում: Երեկ կարդում էի մի քանի փսլնքոտի հերյուրանքները Վահրամի և Հրանտի հասցեին, մարդկանց, ովքեր արդեն որերորդ սերունդն են փորձում կրթել իրենց ներկայացումներով, տարբեր ծրագրերով ու գրքերով, հանդեսներով ու հանդիպումներով: Մարդիկ, ովքեր հանգիստ կարող էին ամեն վայրկյան գնալ երկրից և ապրել անհոգ, կուշտ ու «երջանիկ», հարգված ու սիրված, օտարի հողում` օտարի կողմից, բայց գերադասում են մնալ, մաքառել, ազգի հետ տանջվել ու փորձել ելք գտնել այս համազգային` քաղաքական ու տնտեսական, մշակութային ու հոգեկան ճգնաժամից: Որևէ մեկդ կասկածո՞ւմ եք, որ Հրանտը, հենց թեկուզ տեղափոխվելով Մոսկվա, ուր նրան չեն դադարում հրավիրելուց տարբեր հեռուստաընկերություններ ու պրոդյուսերական ընկերություններ, կարող է միլիոներ վաստակել ու ապրել այնտեղ անհոգ ու ապահով, համեմատած այն գրոշների հետ, որ նրան կարող են առաջարկել մեր խեղճ թատրոններն ու ֆիլմ արտադրողները հայրենիքում: Կարծում եք՝ Վահրամը չէ՞ր կարող վաղուց տեղափոխված լիներ Լոս Անջելես, կամ ասենք Փարիզ ու մեկ երկու պիես գրելով ապահովեր իր երջանիկ կյանքը այնտեղ` Շանզելիզեի հարևանությամբ, փոխանակ ապրելու վարձով Հայաստանում ու, քնելով հատակին գցած ներքնակին, գրոշների դիմաց «մեակուլպաներ» գրեր, որ գոնե մի կամ երկու հայ ներկայացումից հետո դարձի բերի դեպի մարդուն արժանավայել մտածողության... Ցավոք, ում որ դա պետք է, թատրոն չեն էլ գնում, չէ՞ որ թատրոնում ձրի «պեռաշկի» բաժանող աղջիկներին կպցնելու հնարավորություն չկա, չէ՞ որ թատրոնում իրենք «հերոս» չեն կարող դառնալ՝ ամբոխի միջից «սիկտիր» գոռալով... Մազերը պոչ կապելով չեն զարգանում... Երբ թևատակիցդ գարշահոտ է բուրում, ու միզում ես քաղաքի կենտրոնում ծառերի տակ, մազերիդ կապած պոչը կամ «ճղած ջինսդ» քեզ եվրոպացի կամ աշխարհի քաղաքացի չի դարձնում: Իշխանությունից եք բողոքում, երբ իշխանությունը ձեր արտացոլումն է հայելում, երբ այն ձեր մասնիկն է՝ ձեզանից կերտված, ձեր միջից ընտրած ու մի տարբերությամբ, որ էն կոյուղու խողովակը, որտեղով նրանք էին լողում, ավելի կարճ ճանապարհով է այն գետին հասել, որը հեռվից զուլալ է թվում, բայց նույն կեղտն է նրա մեջ լողում... Այս տողերս երբեք չեն վերաբերում այն ազնիվ ու արդար մարդկանց, ովքեր էս էլ որերրորդ անգամ սրիկայաբար խաբված վիճակում են հայտնվում այն ստահակների ձեռքը, ովքեր խոստանում են իրենց կոյուղով օվկիանոս հասցնել... Վահրամին ու Հրանտին անուն դնողները վիրավորված են իրենց մասին գրված ներկայացումներից և ոչ այլ բանից...