Մեր` որպես ազգ, խնդիրն է ներկայացնել ճշմարտությունը Նժդեհի, հետեւապես, մեր մասին

Օրերս իսրայելական  հայտնի հրապարակախոս  եւ  նախկին պատգամավոր  Ավիգդոր Էսկինը  բավականին երկար հաղորդում պատրաստեց Գարեգին Նժդեհի մասին:

«Մեծատառերով պետք է գրել Նժդհեը մեր թեման չէ»

Նա նշեց, որ առաջին  անգամ Նժդեհի մասին տեղեկացավ, երբ մի քանի տարի առաջ նրան Իսրաելում մոտեցան ինչ-որ մարդիկ եւ առաջարկեցին ներգրավվել հականժդեհական գործունեության մեջ, ինչից, ի պատիվ իրեն, նա հրաժարվեց. «Մի քանի տարի առաջ ինձ այստեղ մոտեցան մարդիկ, հավանաբար ադրբեջանական  լոբբիից, ինձ փորձում էին  ներգրավվել եւ  առաջարկում էին հայտարարություն անել Նժդեհի դեմ: Ես հրաժարվեցի ոչ թե նրա համար, որ սիրում եմ այդ գործչին, այլ որովհետեւ դա մեր գործը չէ»:

Ըստ էության, Էսկինը բացահայտել է այն  մեխանիզմը, որով ադրբեջանցիները աշխարհով մեկ, եւ հատկապես Ռուսաստանում, Իսրայելում, Բելառուսում, փորձում են ձեւավորվել հակահայկական տրամադրություններ, պախարակելով Նժդեհին եւ մեղադրելով նրան ֆաշիզմի հետ համագործակցելու մեջ: Մինչ մենք` հայերս զբաղված էինք  հեղափոխություններով ու աթոռակռվով, ադրբեջանցիները շատ նպատակասլաց նախապատրաստվում էին  պատերազմական ռեւանշի: Այդ նախապատրաստության մեջ մտնում էր նաեւ հայերի կողմից հերոս ճանաչված անձանց, առաջին հերթին` Նժդեհի դեմ քարոզչական արշավի կազմակերպումը, որը պետք է բերեր ընդհանրապես հայերի դեմ բացասական հասարակական կարծիքի ձեւավորմանը: Պետք է նշել, որ հայերի կողմից դիմադրության գրեթե բացակայության պայմաններում (քանի որ հայերը զբաղված էին այլ «կարեւոր գործերով»), ադրբեջանցիներին դա զգալիորեն հաջողվեց:

Ինչ վերաբերվում է Էսկինի  տեսակետին, ապա նա  նշում է, որ Իսրայելի համար Նժդեհի շուրջ բարձրացրած աղմուկը ոչ մի նշանակություն չունի, քանի որ Նժդեհը որեւէ վատ բան չի արել հրեա ժողովրդին. «Մեծատառերով պետք է գրել Նժդհեը մեր թեման չէ»: Որպես հակառակ օրինակ նա  բերում է ուկրինական ազգայնական գործիչ Բանդերային , որը եղել է հակահրեականության գաղափարախոս  եւ անձամբ է մասնակցել հրեական ջարդերին Ուկրինայում:  Էսկինը նշում է, որ  Բանդերայի դեպքում նրանք շատ ցավոտ են ընկալում, երբ նրա անունով փողոցներ են անվանվում եւ նրա արձաններն են դրվում: Բայց ինչ վերաբերվում է Նժդեհին, ապա Էսկինը գտնում է, որ Իսրայելը չպետք է խառնվի այս թեմային եւ եթե հայերը համարում են Նժդեհին իրենց հերսոը, ապա դա հայերի գործն է: Էսկինը նշում է նաեւ, որ  հուսով է, որ Հայաստանի եւ Իսրայելի միջեւ կձեւավորվեն բարի հարաբերություններ եւ այդ ձեւավորման ընթացքում Իսրայելը որեւէ խնդրահարույց թեմա չի տեսնում Նժդեհի հետ կապված, ինչպես չի տեսնում Ադրբեջանի հետ հարաբերություններում Ռասուլզադեի առումով, քանի որ վերջինս նույնպես հակահրեական գործունեություն չի ծավալել: 

Սկսելով հականժդեհական արշավը ադրբեջանցիները, ունենալով Ռասուլզադե, գնում էին հսկայական ռիսկի

Սակայն  Էսկինը դիտարկելով հարցը միայն  հրեաների հանդեպ այս կամ այն գործչի վերաբերմունքի դիտակետից եւ այս տեսակետից  Նժդեհին,  լավ իմաստով հակադրելով Բանդերային, սակայն համեմատելով Ռասուլզադեի հետ, կատարում է խոշորագույն սխալ: Բանն այն է, որ Նժդեհը երբեք իրականում եւ գործնական առումով ֆաշիստական Գերամիայի հետ չի համագործակցել, այլ ունեցել է հայ գերիների  եւ  Բուլղարիայում հայերի  փրկության նպատակ: Նժդեհի  ղեկավարած ստորաբաժանումը սովետական բանակի հանդեպ գեթ մեկ կրակոց չի արձակել եւ, ի վերջո, անցել է սովետական բանակի կողմը: Ինչ վերաբերում է Բանդերային ու Ռասուլզադեին, որոնց արձանները  շարված են ամբողջ Ուկրինայով եւ Ադրբեջանով մեկ, ապա նրանց ղեկավարած լեգիոնները կատաղի կռիվ էին տալիս Սովետական Միության դեմ: 1942 թվականի ամռանը Ռասուլզադե գլխավորում է Գերմանիայում «ադրբեջանական ներկայացուցչությունը» և ձգտում , որ ապագայում Գերմանիայի կողմից ճանաչվի խորհրդային իշխանությունից Ադրբեջանի անկախությունը։

Ի դեպ, Նժդեհը Երկրորդ համաշխարհայինի ժամանակ բնակվում էր Բուլղարիայում լիենլով այդ երկրի քաղաքացի, հետեւապես նա չէր կարող լինել կոլոբրացիոնիստ, ինչում նրան փորձում են մեղադրել ադրբեջանցիները եւ ադրբեջանցիների փողով սնված պնակալեզները տարբեր երկրներում: Ի դեպ, սովետական բանակի Բուլղարիա մուտք գործելուց  Նժդեհը չփորձեց թաքնվել ի տարբերություն Ռասուլզադեի, որը թաքնվեց Թուրքիայում, որտեղ եւ գտավ իր մահկանացուն: Սկսելով հականժդեհական արշավը ադրբեջանցիները, ունենալով Ռասուլզադե, գնում էին հսկայական ռիսկի, սակայն  հաշվարկել էին, որ ռիսկը կարդարացնի իրեն, քանի որ  մի կողմից  հայերը զբաված են իրար միս ուտելով, իսկ մյուս կողմից Ադրբեջանը ի տարբերություն հայերի հսկայական միջոցներ է ներդնում քարոզչական  դաշտը իրենցով անելու համար: 

Նժդեհը մշտապես  մտահոգված լինելով հայ ժողովրդի ապագայով  ժառանգել է, որ «Ցեղակրոնի համար հայության միակ բնական զինակիցը ռուս մեծ ժողովուրդն է: Նրա համար չկան Հայաստաններ, այլ կա Հայաստան: Եթե այժմ Հայաստանը խորհրդային է, դա նշանակում է, որ պատմական զարգացման օրենքների համաձայն նա կարղ էր լինել միայն այդպիսին: Նույնքան տրամաբանական ու հստակ է ցեղակրոնի վերաբերմունքն Անգլիայի` Թուրքիայի պաշտպանի նկատմամբ: Անհնար է լինել Թուրքիայի թշնամին, իսկ նրա պաշտպանի` բարեկամը» (Գարեգին Նժդեհ 1946-48 հատընտիր, Երեւան 2006 , էջ 478):

Այսպիսով այսօր մեր` հայերիս խնդիրն է (անկախ նրանից, որ նիկոլական հակահայկական իշխանությունը ո՛չ ի վիճակի է, ո՛չ էլ իր օրակարգում ունի  ադրբեջանական հակահայկական պրոպագանդային դիմակայելու հարցը) մեր` որպես ազգ, հասարակություն խնդիրն է ներկայացնել ողջ ճշմարտությունը Նժդեհի մասին, հետեւապես ճշմարտությունը  այն հերոսների մասին, որոնց դավանում է մեր ազգը: Ներկայացնել ճշմարտությունը աշխարհին եւ հատկապես  այն մեզ բարեկամ երկրներին,  որտեղ  մեր անգործության կամ գրեթե անգործության հետեւանքով ադրբեջանաթուրքական լոբբիին հաջողվել է վարձկան տականքի միջոցով ձեւավորել, եթե չասենք բացասական, ապա երկիմաստ վերաբերմունք  մեր հերոսների, հետեւապես մեր հանդեպ: 

Հայկ Բաբուխանյան

ՍԻՄ կուսակցության նախագահ, ԱԺ 3 գումարումների պատգամավոր, «Ուժեղ Հայաստանը  Ռուսաստանի հետ. հանուն նոր Միության» շարժման գործկոմի անդամ

IRAVUNK.com